Bayaan muhiim ah oo kasoo baxay ururka Sahal‏

Ururka Sahal waxuu aad uga walwelsan yahay qaadista cunaqabataynta hubka ee dhowaan laga qaaday waayo hubkii dhowaan lagala baxay bakhaarada hubka Villa Soomaaliya waxay sawir cad ka bixinaysaa in ciidamada Muqdisho jooga aan lagu aamini karin hub ka dhaxeeya qaran Soomaaliyeed.

Sababaha aan xiligan dawlada hub lagu aamini karin waxaa ka mid ah:

a)  In aysan gaarin xiligii laga qaadi lahaa Cunaqabataynta Hubka;

b)  In aysan lahayn ciidan Dowladeed, balse ay haystaan oo kaliya ciidan beleedyo si toos ah iyo si dadbanba u hostaga qabaa’ilo gaar ah oo ku nool Mogadishu;

c) In magaalada Muqdisho laga dhigo magaalo u dhaxaysa dhammaan beelaha Soomaaliyeed isla  markaasna la soo celiyo hantidii iyo guryihii xoogga lagu qabsaday 1991.

Dhinaca kale, waxaan soo dhaweyneynaa in la dhiso ciidan qaran oo isu dheeli tiran, balse waxaan ka digeynaa in lagu khaldamo riwaayada dhalanteedka ee maalmahaan lagu soo qoray warbaahinta taasoo sheegeysa in la jabsaday bakhaaradii madaxtooyada oo la xaday qaar ka mid ah hubkii halkaas yaalay. Waxaan xog ku helnay in qaar ka mid ah hubkaas in si gaar ah beesha madaxweynaha loogu qeybiyay taas oo loogu diyaar garoobayo hurin colaad sokeeye. Sidoo kale, in kastoo madaxweynaha ay u hirgashay inuu ku qanciyo dawladaha caalamka in si loo dhiso ciidan qaran in loo baahan yahay in la qaado cunaqabataynta hubka. Waxaan uga digeynaa beesha caalamka iyo AMISOM in hubka soo socda aanu galin gacan si khaldan ugu takrifasha isla markaasna si cadaalad ah loogu wareejiyo ka dib marka la sameeyo ciidamo qaran oo Soomaali u wada dhan tahay.

2. Ku xadgudubka shaqada Ras’iisal wasaaraha DFS

Barlamaanka iyo dowlada Soomaliyeed waxaa lagu qeybsaday (4.5) taasi oo ah awood qeybsi ku meel gaar ah. Haddaba waxaa jirta cadaadis iyo barobaganada siyaasadeed oo si is-dabajoog ah uga soo baxeaysa xafiiska madaxwaynaha taasoo la sheegay in ka hor shirka London inuu madaxwaynuhu damacsan yahay inuu badalo Raiisul Wasaaraha Cabdi farah Shirdoon (Saacid) isla markaasna uu madaxwaynuhu rabo inuu shaqadaas u magacaabo qof kasoo jeeda gobolada Somaliland. Hadaan nahay ururka Sahal, arintaas si adag ayaan uga soo horjeednaa waxana ka digaynaa inay arintani noqoto bilowga khalkhal siyaasadeed oo soo wajaha wadanka Soomaaliya.

Waxaan ummadda Soomaaliyeed iyo madaxwaynaha aan la socodsiinaynaa in kursiga ras’iisal wasaarenimo ee Ra’iisul wasaare Cabdi Faarax Shirdoon (Saacid)  ku fadhiyo uu kalsooni iyo cod buuxa uu kaga heysto beeshiisa iyo ummadda Soomaaliyeed uu 4.5 ahaan wakiil uga yahay booska ras’iisal wasaarenimo. Sidoo kale booqashooyinkii dhowaan Ras’iisal Wasaare Saacid ku kala bixiyey qaar ka mid ah gobolada dalka, waxay muujinaysaa inuu Ras’iisal Wasaare Saacid uu bulshada Soomaaliyeed ku dhex leeyahay taageero aad u balaaran oo isugu jirto mid bulsho, dhaqan iyo mid siyaasadeed intaba.

3. Ka hortagis in siyaada Soomaaliya loo qaybiyo waqooyi iyo koonfur

Ururka Sahal waxuu ka digayaa qorshaha cusub ee ay wadaan madaxwayne Xasan Shiikh iyo xulufadiisa kuwaasoo raba in Soomaaliya loo qaybiyo qaab labo dawlad maamuleed (Confederation) taasoo wax loogu qaybsanaayo koonfur iyo waqooyi. Waxaan madaxda dawlada la socodsiinaynaa in qorshahan uusan macquul iyo cadaalad ahayn waayo ummada Soomaaliyeed qabiil ayey isku dagaashay, waana in guud ahaan ummadda Soomaaliyeed loo qabtaa dib u heshiisiin iyo hanti isu celin rismi ah. Suuragal ma ahan in dawlad la sheegto isla markaasna 85% hantidii ummadda Soomaaliyeed ay beel ku haysato magaalada Muqdisho.

4. Boobka iyo ku takrifalka hantida qaranka

Waxaa maalmahan magaalada Muqdishu ka socday lagu hayey hantida maguurtada ah ee qaranka Soomaaliyeed. Sidaan ku hayno ilo lagu kalsoon yahay madaxweynaha iyo kaaliyaashiisa ayaa haamihii waaweynaa ee lagu kaydin jiray shidaalka waxay ku wareejiyeen ganacsato ay qaraabo yihiin iyagoo ganacsatadaas heshiis qandaraas 50 sano ah ku qaatay isticmaalista haamaha shidaalka. Sidoo kale waxaa dekadii magaalada Muqdisho lagu wareejiyey shirkad laga leeyahay wadanka Iraan. Waxaa sidoo kale iyana xusid mudan in garoonka diyaaradaha Muqdisho mar hore lagu wareejiyey shirkad la dhaho SKA, mana muuqato meel cad oo raaci karo dhaqaalaha laga helo hantida kor ku xusan. Sidoo kale, waxaa muhiim ah inaan ummadda Soomaaliyeed lala socodsiiyo in heshiisyada lala galay shirkadaha kor ku xusan aan la soo marin golaha wasiirada iyo Baarlaamka Dawlada Fadaraaliga ah, waxaana  tilaabooyinkan u aragnaa boob hanti qaran iyo ku xad gudub shuruucda wadanka u taala.

5. Soo dhowaynta booqashooyiinka Ras’iisal Wasaare Saacid ee gobolada dhexe

Waxaan soo dhowayneynaa socdaalkii uu dhowaan Ras’aiisul Wasaare kusoo maray gobolka Galguduud, iyo maamulka Xubin iyo Xeeb. Waxaan aaminsanahay in dhibaatada Soomaaliya kasoo bilaabantay gobolada dhexe. Sidaas daraadeed maamul u sameynta gobolada dhexe waa talaabo loo qaaday dhinaca soo celinta nidaamka dawladeed iyo kala dambeynta. Sidoo kale waxaan soo dhowaynaynaa wada-hadalka dawladu la gashay maamulka Galmudug kaasoo aan rajaynayno inuu noqdo tilaabo muhiim ah hore loogu qaaday taageerista iyo midnimada dawlada Soomaaliyeed.

Ugu danbayntii, waxaan soo dhowayneynaa socdaalkii uu Ra’iisul wasaare Cabdi Faarax Shirdoon uu ku tagay Garowe iyo Galkacyo iyo heshiiska dawlada fadaraaliga ahi la soo gashay dawlad Goboleedka Puntland. Waxaanu bogaadineynaa in la fuliyo heshiiskaasi isla markaasna uusan noqon sidii heshiisyadii hore ee Puntland hore ula gashay dawladii ku meel gaarka ahayd ee madaxwayne Shiikh Shariif  Sheekh Ahmed iyo Ra’iisal Wasaare Cumar Cabdirashiid.

6. Soo celinta hantida ummadda Soomaaliyeed looga haysto magaalada Muqdishu

Ururka Sahal waxuu dawlada fadaraaliga ah ugu baaqayaa inay si deg deg ah tilaabo uga qaado hantida shacabka iyo mida dawladeed ee beesha madaxwaynuhu xaq darro ugu haysato ilaa 1991. Waxaan soo dhowaynaa hadalkii dhowaan golaha wasiirada DFS ay ku sheegeen in la samayn doono gudi qaabilsan hanti isu celinta umadda Soomaaliya waxaana soo jeedinaynaa in arintan si deg deg ah loo dhaqangeliyo waayo waxay arintani abuuri kartaa kalsooni iyo is aaminaad dhexmarta ummadda Soomaaliyeed.

7. Talobixin ku socota madaxwaynaha iyo madaxda dawlada Fadaraaliga ah ee Soomaaliya

Madaxwaynaha, Ras’iisal Wasaaradaha dawlada DFS iyo Baarlamaanka dawlada fadaraalka ah waxaa looga fadhiyaa inay ilaaliyaan kuna dhaqmaan dastuurka Federaalka ee lagu soo doortay isla markaasna in si cadaalad ah dalka ugu qaybiyaan taageerada barnaamijyada dib u dhiska iyo horumarinta wadanka kuwaaso wadamada caalamku Soomaaliya ku siiyaan magaca dalka Soomaaliya.  Sidoo kale madaxda dawlada waxaa looga fadhiyaa inay culayska saaraan fulinta barnaamijyada tixgelinta 1aad u baahan ee ku xusan dastuurka kuwaasoo kala ah:-

1. taageerista dhisidda Dowladaha dhiman ee ka mid noqonaaya Fedeeralka Soomaaliya,

2. Fulinta iyo taageertista dib u heshiisiin dhamaystiran oo heer Qaran ah,

3. In la dhiso Aqalka Sare ee Baarlamaanka Federaalka oo ka wakiil ah maamul goboleedyada xubinta ka ah Federaalka Soomaaliya si waafaqsan Dastuurka Federaalka iyo,

4. in la dhiso ciidamo qaran kuwaasoo laga soo aruuriyo dhammaan beelaha Soomaaliya ka kooban tahay.

Wa billaahi towfiiq

Warsaxaafadeedkan waxaa soo saaray ururka Sahal Organisation, London